از بیآبی و خشکسالی تا آلودگی هوا و ریزگزردها، از فرونشست زمین تا جنگلزدایی، مشکلات محیط زیستی و اقلیمی ساکنان ایران یکی و دو تا نیستند. طبق گزارش وزارت بهداشت جمهوری اسلامی علت مرگ دستکم حدود ۵۹ هزار شهروند در سال ۱۴۰۳ در رابطه با آلودگی هوا بوده است. علیرضا رئیسی، معاون وزارت بهداشت جمهوری اسلامی میگوید «برآوردهای انجامشده نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ مورد مرگ در کشور منتسب به مواجهه با ذرات معلق کمتر از ۲/۵ میکرون بوده است.» این رقم معادل ۱۶۱ مرگ در روز و حدود ۷ مرگ در هر ساعت است. ارقامی که تنها با یک کشور درگیر جنگ قابل مقایسه است.
آلودگی هوا تنها یکی از مهمترین دلایل مرگ و میر در ایران نیست. نمیتوان بار اقتصادی این فاجعه را نادیده گرفت. به گفته معاون وزارت بهداشت خسارت اقتصادی ناشی از مرگهای منتسب به آلودگی هوا در سال گذشته خورشیدی حدود ۱۷/۲ میلیارد دلار برآورد شده است. این خسارات معادل ۴۷ میلیون دلار در روز یا حدود یک هزار و ۳۹۴ هزار میلیارد تومان، با احتساب نرخ ارز رسمی است. آلودگی هوا در زندگی روزانه مردم نیز تأثیر بسزایی دارد. استانداری تهران فعالیتهای ورزشی مدارس در ۱۰ شهرستان استان تهران برای ۴۸ ساعت ممنوع اعلام کرده است.
ناکارآمدی دولت و نظام
با وجود مشکلات فزاینده مربوط به آلودگی هوا و عواقب آن بر سلامت و زندگی روزمره شهروندان، نهادهای مختلفی که باید در این زمینه فعال باشند و چارهاندیشی کنند، رویکرد موثری نداشتهاند. قانون «هوای پاک» که در سال ۱۳۹۶ تصویب شد در عمده موارد هنوز روی کاغذ مانده و اجرایی نشده است. البته جلسه پشت جلسه برگزار میشود ولی از تدابیری که باید برای جلوگیری از این فاجعه اتخاذ شوند خبری نیست.
در قانون «هوای پاک» نهادهای مختلف اجرایی چون وزارت کشور، وزارت نفت، وزارت نیرو، نیروی انتظامی، شهرداریها و صدا و سیما، هر کدام در حوزه خود مکلف هستند در کنترل آلودگی هوا مشارکت داشته باشند. اما ظاهرا مشارکت چندانی از سوی این سازمانها و مسئولان آنها صورت نگرفته است و آلودگی هوا همچنان در ایران قربانی میگیرد و تأثیرات منفی عمیقی بر زندگی مردم میگذارد.
علیرضا رئیسی میگوید بررسیها نشان میدهد ۱۰۰ درصد جمعیت شهری در ایران در معرض غلظتی بالاتر از حدود رهنمود سازمان جهانی بهداشت قرار دارند. همین مقام وزارت بهداشت میافزاید ۹۶ درصد جمعیت شهری با غلظتی بیش از استاندارد ملی مواجه است. این اظهارات معاون وزیر بهداشت در حالیست که وضعیت در بعضی از استانها مانند خوزستان «اضطراری» اعلام شده است. محمدرضا موالی زاده، استاندار خوزستان میگوید «اکنون شرایط در خوزستان، حساس و فوقالعاده است و دیگر تاب و تحمل مردم از دست رفته است.»
بهای اقتصادی آلودگی هوا
بانک جهانی نیز به وضعیت ناشی از آلودگی در زمینه اقتصادی اشاره کرده است. بنا بر گزارش این نهاد بینالمللی آلودگی هوا تنها در شهر تهران سالانه ۲/۶ میلیارد دلار به شهروندان خسارت وارد میکند. در این استان خسارات ناشی از آلودگی هوا برای هر شهروند حدود ۳۰۰ دلار در سال است. آلودگی هوا برای یک خانواده چهار نفره ۱۲۰۰ دلار در سال یا ۶۰ میلیون تومان هزینه دارد. علاوه بر این هر روز تعطیلی در پیامد آلودگی هوا در تهران نیز ۱۰۰ میلیارد تومان خسارت بجا میگذارد. علاوه بر این خسارات فردی و جمعی، کشاورزی، صنایع غذایی هم خسارتهای قابل توجهی را باید متحمل شوند.
برخی بررسیها حکایت از این امر دارند که برای حل مسئله آلودگی تنها در ۹ کلانشهر ایران دولت باید بودجهای ۲۰۶ هزار میلیارد تومانی اختصاص دهد. البته به این بودجه آنچه بخش تولیدی نیز باید هزینه کند را افزود. البته وضعیت در برخی از استانها چون خوزستان وخیمتر است. بنا بر آمار رسمی نهادهای بهداشتی این استان در خوزستان یک فاجعه انسانی تمام عیار در جریان است. آلودگی هوا تنها در این استان هزینهای برابر با ۴۲۷ میلیون دلار بر بخش سلامت تحمیل کرده است. در سال گذشته ۲۵۱ هزار نفر با بیماریهای ناشی از آلودگی هوا به بیمارستانها و درمانگاهها مراجعه کردهاند. ۷۰ درصد از این افراد زیر ۱۴ سال و ۲۰ درصد نیز بالای ۶۰ سال سن داشتند.
اینهمه در حالیست که در درستی آمارهای ارائه شده درباره خسارت آلودگی هوا بر سلامت و جان شهروندان، و همچنین بخش سلامت تردید وجود دارد. به نظر میرسد روند سانسور آمار درباره آمار شهروندان متأثر از این مووضع نیز در جریان است. روز گذشته یکی از مقامات دانشکده علوم پزشکی اهواز اعلام کرد استانداری خوزستان، دانشگاه علومپزشکی جندیشاپور اهواز را از ارائه آمار بیماران و مراجعان ناشی از آلودگی هوا به مراکز درمانی منع کرده است و خواستار شده هیچ آماری به خبرنگاران رسانهها از روز چهارشنبه، ۲۱ مهرماه، ارائه نشود.
همچنین آلودگی هوا همه را به طور یکسان تحت تأثیر قرار نمیدهد. افرادی که در محلات فقیر و یا در حاشیه شهرها زندگی میکنند بیشتر آسیبپذی هستند، و البته کودکان و افراد مسن.
آلودگی کشنده هوا
اگر چه آلودگی هوا یکی از دلایل جدی مرگ در جهان است و تخمین زده میشود که سالیانه ۷/۹ میلیون نفر در پنج قاره قربانی هوای ناسالم میشوند، ولی در ایران نسبت به میانگین جهانی شمار قربانیان بالاتر است زیرا میزان غلظت سالیانه ذرات معلق در ایران افزون از ۴۰ میکروگرم، یعنی ۹ میکروگرم بیشتر از میانگین جهانی است. در ۱۴۰۳ در کلانشهرهایی چون تهران، اصفهان، کرج، مشهد، اهواز، تبریز، اراک کرمانشاه، قم و یزد بین ۱۶۰ تا ۲۵۰ روز در سال هوا آلوده بوده است.
از جمله دلایلی علاوه بر ناکارآمدی سیاستهای نظام که بر آلودگی هم تأثیرگذار است میتوان به ناوگان اتومبیلهای شخصی و عمومی اشاره کرد. در سال ۱۳۹۰ شمار اتومبیلهای فعال در ایران ۱۲ میلیون بود. امروز این رقم به بیش از ۲۵ میلیون افزایش یافته است. البته نمیتوان از نظر دور داشت که بخش قابل توجهی از این خودروها فرسوده، پرمصرف و غیر استاندارد هستند. به این مشکل باید کیفیت پایین سوخت و بویژه گازوئیل مصرفی را هم افزود. در بسیاری از نقاط ایران سوخت عرضه شده دارای غلظت بالای گوگرد و دیگر ترکیبات آلاینده است. البته صنایع کشور، به ویژه آنهایی که در اطراف کلانشهرها فعال هستند، در این آلودگی گسترده سهم دارند. بسیاری از این صنایع نه تنها از سوختهای فسیلی استفاده میکنند بلکه فاقد فیلترهای مناسب برای کاهش آلایندگی هم هستند و هیچگونه نظارتی هم از سوی دولت انجام نمیگیرد و آنها بدون دغدغه به فعالیت خود ادامه میدهند.
تأثیر خشکسالی بر آلودگی هوا
کاهش ریزش باران هم یکی دیگر از عواملی است که به افزایش آلودکی کمک میکند. مرکز ملی اقلیم ارزیابی کرده است که در سال جاری خورشیدی در نیمه شرقی کشور کاهش ریزش باران بین ۳۰ تا ۴۰ درصد نسبت به سال گذشته خواهد بود، در حالیکه در نیمه غربی و شمال تغییری پیشبینی نشده است. در برخی مناطق چون سیستان و بلوچستان یا هرمزگان این کاهش حتی به ۹۰ درصد هم خواهد رسید. این کاهش ریزش باران تنها بر آلودگی هوا تأثیر منفی ندارد بلکه خطر «روز صفر آبی» برخی از استانها منجمله تهران را تهدید میکند. «روز صفر آبی» به زمانی گفته میشود که منابع آبی یک منطقه در حدی کاهش پیدا میکند که پاسخگوی تقاضای مصرف نیست. ایران در سال آبی ۱۴۰۳ – ۱۴۰۴ با یکی از خشکترین دورهها در ۵۰ سال اخیر مواجه خواهد بود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر